Adalet

Ça

İsveçrənin Davos şəhərində artıq iki gündür başlanan Dünya İqtisadi Forumu yanvarın 31-ə qədər davam edəcək. Ötən ilki forumda "Nabucco" qaz kəməri layihəsinin reallığa çevrilməsi üçün müəyyən qərarlar qəbul olunsa da bu istiqamətdə əməli işə keçilməyib.

   Hələ dünya iqtisadi böhranı başlamazdan öncə sözügedən layihənin işə düşməsi arzulansa da konkret olaraq maliyyə vəsaitini ayıran ortaya çıxmırdı. Ona görə də əksər siyasi şərhçilər "Nabucco"nun reallaşmamasını iqtisadi amillərlə əlaqələndirirdi. İqtisadi ekspertlər isə irəli sürülən arqumentlə razılaşmır, məsələnin daha çox siyasi çalarlı olduğunu iddia edirdi.

   Nəzərə alsaq ki, son zamanlar Rusiya itirmiş olduğu mövqelərini yenidən bərpa etməyə çalışır və bunun real nəticələri özünü göstərməkdədir, o zaman Arvopanın "Nabucco" qaz kəməri layihəsini reallaşdırmaq üçün addımlar atacağını güman etmək olar. Başlanan forumdan da əksəriyyətin gözlədiyi heç şübhəsiz bu amildir.

   Layihənin məhz siyasi problemlər üzündən işə düşməməsi fikrində qalan ekspert Qubad İbadoğlu mövqeyini belə əsaslandırır: "Bu layihənin reallaşmaması iqtisadi amillərlə bağlı deyil. Bəllidir ki, burada vacib amillərdən biri siyasi məqamlardır. Layihənin həm tranzit, həm də istehsalçı ölkələrin iştirakı məsələsi hələ də həllini tapmayıb. Layihədə istehsalçı ölkələr sırasında iştirak edən Azərbaycan, Türkmənistan, Qazağıstan kimi çox vacib partnyorların bu prosesə dəstək verməsi məsələsində müəyyən çətinliklər var. Bu baxımdan hesab edirəm ki, başlanan Forum ola bilsin bütövlükdə iqtisadi məsələlərlə bağlı müəyyən aydınlıq yaratsın və müəyyən sualları cavablandırmaq imkanları ortaya qoysun. Amma Forum siyasi məsələləri həll etmək imkanına malik olmayacaq. Çünki, siyasi məsələlərin həlli daha yüksək səviyyədə və daha ciddi müzakirələrdən son həyata keçirilir".

   Bölgədə müəyyən proseslərin getməsinin vacibliyini vurğulayan Q. İbadoğlu deyir ki, regionda gedən proseslər "Nabucco" layihəsinin reallığa çevrilməsinin əleyhinədir: "Aydındır ki, bu proseslər sırasında Rusiyanın resurs bazarına nəzarəti layihədə təchizatçı rolunu oynayan ölkələrin Kremllə, xüsusilə qaz idxal-ixracı sahəsində əməkdaşlığı gücləndirilməsi məsələnin o qədər asan həll olunmayacağı ehtimalını artırır. Getdikcə məsələ daha da mürəkkəbləşir. Bu mənada hesab etmirəm ki, bütövlükdə bütün sualları cavablandıracaq Davos Forumu o cümlədən də "Nabucco" ilə batlı məsələyə aydınlıq gətirsin".

   Politoloq Qabil Hüseynlinin sözlərinə görə "Nabucco" artıq "ölmüş" bir layihə kimi xatırlanmaqdadır: "Çünki istənilən bir layihənin işləməsi üçün təkcə maliyyəçi deyil, həm də istehsalçı tərəfin ortada olması əsas şərtdir. İstehsalçı tərəflər isə hələ də müəyyənləşməyib. Həmçinin istehsalçı ilə yanaşı maliyyə tərəfi də müəyənləşməyib və bu səbəbdən də Rusiya fəallaşıb. Kreml "Nabucco"nu sıradan çıxarmaqda olan cənub qaz kəməri layihəsini reallaşdırmaq istiqamətində bütün işləri görüb. Ona görə də Davos Forumunda bu məsələnin gündəmə gətirilməsi mümkündür. Çox güman ki, "Nabucco" məsələsi gündəmə gətirələcək. Çünki bu Avropanın taleyi ilə bağlı olan məsələdir. Amma layihənin reallığa çevrilməsində istehsalçıların, maliyyəçilərin tapılacağı barədə öncədən proqnozlar vermək mümkün deyil".

   Rusiyanın itirmiş olduğu təsir dairələrinə getdikcə daha çox müdaxilə etməsinə toxunan siyasi şərhçi deyir ki, təsir imkanlarını önləmək üçün ortada quru vədlərdən savayı heç nə yoxdur: "Avropanın Qərbi Mərkəzi bir də keçmiş sosializm düşərgəsinə daxil olmuş ölkələri var. Qərbi və Mərkəzi Avropa dövlətləri demək olar ki, özlərinin enerji təchizatlarını müxtəlif kanallar, o cümlədən də Rusiya vasitəsilə təmin edib. Əsas əziyyət çəkən Şərqi Avropa ölkələridir ki, "Nabucco" layihəsi üzərində əsən də onlardır. Onların isə maliyyəsi yoxdur. İstehsalçı tərəflər-Türkmənistan, Qazağıstan, Azərbaycan kimi ölkələr quru vədlərə o qədər də inanmır. Bir sözlə ortada layihəni reallaşmasına stimul verən nəsə yodur".